In 1901 vertrok Knut Hamsun met geleend geld naar de Belgische kustplaats Oostende in de hoop om aan de goktafel een uitweg te vinden uit zijn benarde financiële situatie. De opzet mislukte jammerlijk. Zijn echtgenote Bergljot moest hem geld lenen voor de terugreis.

Tegenover de tegenslagen die de gokverslaafde Hamsun beleefde, stond een groot succes op literair gebied. Hamsun deed zijn intrede in het Nederlandstalige literaire landschap al in 1894, toen Mysteriën – onder de titel Het raadsel – in de vertaling van Philippine Wijsman in Utrecht verscheen.1 En in de loop van de 20e eeuw is vrijwel zijn volledige oeuvre in het Nederlands uitgekomen bij 25 verschillende uitgevers en vertaald door 22 verschillende vertalers.

Van de meeste werken zijn in de loop van de eeuw verschillende uitgaven verschenen. Wel is het zo dat sommige werken opvallend veel vaker uitgebracht zijn dan andere. Tot de vaakst uitgegeven werken behoren Sult (6), Mysteriën (5), Pan (5), Benoni (5) en Rosa (4), en Con sordino (6).2 Lange tijd genoot Hoe het groeide, de roman waar Hamsun in 1920 de Nobelprijs voor kreeg, de meeste populariteit, maar deze roman is sinds 1966 niet meer opnieuw uitgegeven.

Dat een nieuwe uitgave niet altijd een nieuwe vertaling met zich meebracht bewijst Honger dat in 1905 in de vertaling van Jeanette Gorter-Keijser bij Becht in Amsterdam uitkwam. Diezelfde vertaling werd in 1940 gebruikt door Kompas en in 1961 door Heideland, de uitgever van Hamsuns Verzameld Proza. Pas in 1976 verscheen er een nieuwe vertaling van Cora Polet, toen De Arbeiderspers besloot tot heruitgave van een negental werken, waarvan acht in de grote ABC-reeks en één in de prestigieuze reeks Privédomein. Polets vertaling werd vervolgens gebruikt voor de herdruk bij Prometheus in 1998 en bij Atlas in 2007. Eenzelfde geschiedenis kent de eerste vertaling van Onder de herfstster. Dit werk werd in 1929 vertaald door Siegfried van Praag voor Kruseman, waar het werk in 1980 nogmaals in dezelfde vertaling verscheen.

Dat even zo vaak nieuwe vertalers werden aangezocht bewijzen de uitgaven van Mysteriën en Pan.3 Pan verscheen in 1904 in de vertaling van Hermine Schuijlenburg bij Becht in Amsterdam. Deze uitgever besloot tot heruitgave in 1959 met een nieuwe vertaling van J. Vandeveeken, maar nog geen vijf jaar later verscheen het in een nieuwe vertaling van Jean H.P. Jacobs bij Heideland (Verzameld Proza). In 1976 gaf De Arbeiderspers Pan uit in de vertaling van Rita Törnqvist-Verschuur, een vertaling die in 2009 door de Geus werd hergebruikt. Vermeldenswaard is dat dit werk in 1999 eveneens in een Friese vertaling is verschenen bij de Koperative Utjowerij.

De heruitgaven geven niet alleen inzicht in de uitgeverspraktijk, maar –interessanter nog – ook in de belangstelling voor Hamsuns werk in Nederland. In totaal verschenen er sinds 1894 ruim 90 uitgaven van zijn werk, overigens niet evenwichtig verdeeld over die periode. Er zijn duidelijke pieken aan te wijzen waarbij ontegenzeggelijk andere dan zuiver literair-esthetische factoren een rol hebben gespeeld. Naar aanleiding van de toekenning van de Nobelprijs voor de literatuur in 1920 telde dat decennium maar liefst twaalf uitgaven. Ook tijdens de Tweede Wereldoorlog verschenen er relatief veel (12) werken in vertaling. De reden hiervoor ligt in het feit dat Hamsuns proza de goedkeuring van de Duitse bezetter en de zogeheten Kultuurkamer kon wegdragen. Het mag duidelijk zijn dat de bezettingsperiode, zeker in de laatste jaren van de Tweede Wereldoorlog, invloed heeft gehad op de keuze van de romans. Zo verschenen tijdens de oorlog niet de modernistische romans, maar juist romans als Zwervers en Maar het leven leeft en daarnaast alle romans die Hamsun tussen 1906 en 1917 schreef, de periode waarin de natuur en de in harmonie met de natuur levende mens bezongen wordt.4

De meeste (25) uitgaven zagen echter het licht in de jaren 1960. Naar aanleiding van de 100ste geboortedag van de schrijver besloot de Vlaamse uitgever Heideland tot de uitgave van het Verzameld Proza. Het verscheen in tien banden, deels in nieuwe en deels in oude vertaling in de periode 1961 en 1966. Tussen 1976 en 1980 besloten bovendien De Arbeiderspers en Kruseman Hamsuns werk (opnieuw) uit te brengen, waardoor ook in deze periode relatief veel uitgaven verschenen.