Alle collecties
 
 

Inleiding


De prentencollectie van de Doopsgezinde Bibliotheek is vanaf de achttiende eeuw langzaam gegroeid tot haar huidige omvang van meer dan 1500 portretten, historieprenten en afbeeldingen van gebouwen. De collectie is als onderdeel van de Doopsgezinde Bibliotheek in 1968 als bruikleen naar de Universiteitsbibliotheek gekomen. De samenstelling van de collectie, die voor het eerst beschreven is in de bibliotheekcatalogus uit 1888, is niet wezenlijk veranderd. De indeling die daar gehanteerd is - portretten, historieprenten en gebouwen - is grosso modo nog steeds op de collectie van toepassing.

Allereerst zijn er de portretten. Het grootste deel daarvan toont doopsgezinde leraren tot de twintigste eeuw met daarbinnen een grote collectie imaginaire afbeeldingen van Menno Simons. Verder zijn er portretten van Jan Beukels van Leiden en andere wederdopers, historische figuren uit de Nederlandse geschiedenis en de reformatoren Luther, Calvijn en Zwingli.

De historieprenten binnen de collectie - de tweede groep - valt in twee delen uiteen. Het eerste deel bevat prenten die betrekking hebben op de vroegste geschiedenis van de wederdopers met de gewelddadigheden van 1534/35. Met name zeventiende-eeuwse illustraties uit Hortensius geschrift: Het boeck van den oproer der weder-dooperen, is met de vele kopieŽn hiernaar rijk vertegenwoordigd. Het tweede deel bestaat uit illustraties die Jan Luyken maakte voor de martelaarsspiegel van Thieleman Jansz. Van Braght. Zij tonen de gruwelijkheden waaraan de eerste christenen en - na de Hervorming - de doopsgezinde martelaren werden blootgesteld. Deze prenten werden in de achttiende eeuw nog regelmatig afzonderlijk uitgegeven en van veel prenten zijn meerdere staten aanwezig.

De derde groep omvat afbeeldingen van vermaningen, pastorieŽn, weeshuizen en andere gebouwen waarin doopsgezinden bijeenkwamen en daarnaast een collectie vooral negentiende-eeuwse bouwtekeningen van doopsgezinde huizen en kerken. In de twintigste eeuw zijn er ook prentbriefkaarten met afbeeldingen van pastorieŽn en vermaningen in de collectie gekomen.

De vierde groep, waarvoor in de negentiende-eeuwse catalogus nog geen aparte afdeling werd gereserveerd, is die van de affiches voor tentoonstellingen en evenementen door of over doopsgezinden.

In de loop der tijden zijn er ook enige wezensvreemde afbeeldingen in de collectie geslopen. Zo is er een klein aantal centsprenten waarvan alleen de prent met Giacomo Meyerbeer's opera direct verbonden is met de doperse geschiedenis.

De beelddatabank kon gerealiseerd worden dankzij: De Algemene Doopsgezinde SociŽteit, De Mondriaan Stichting, Stichting VSB fonds, Het dr. Hendrik Muller's Vaderlandsch fonds, Stichting Prins Bernhard Cultuurfonds en de Verenigde Doopsgezinde Gemeente Amsterdam. Hun bijdragen voor behoud en beheer maakten de noodzakelijke restauratie en catalogisering, alsmede de digitalisering mogelijk.