Alle collecties
 
 

De Bibliotheek en Kaartenverzameling van het Koninklijk Nederlands Aardrijkskundig Genootschap


Toon alle kaarten van het KNAG

Het Aardrijkskundig Genootschap ('Koninklijk Nederlands' sinds 1888) werd in 1873 opgericht te Amsterdam. Het initiatief tot oprichting was genomen 'Ö teneinde de ontwakende belangstelling in de aardrijkskunde aan te wakkeren, en daardoor de kennis te vermeerderen, waarvan onder andere de handel, scheepvaart, industrie, kolonisatie en emigratie de vruchten konden plukken'. Al spoedig vormde zich, bijna uitsluitend ten gevolge van schenking en ruil, een bibliotheek met een kaartenverzameling.

KNAG-bibliothecaris I. Dornseiffen en UB-Bibliothecaris H.C. Rogge hebben een belangrijke rol gespeeld bij de overdracht van de boeken en kaarten van het Genootschap aan de UB. Het KNAG had een professionele instelling als beheerder nodig en de UB moest de nog jonge universiteit in korte tijd aan een goede, veelzijdige boekencollectie helpen, ook in geografisch opzicht. Zo werd in 1880 de KNAG-collectie in bruikleen afgestaan aan de Universiteitsbibliotheek.

De overgedragen bibliotheek en kaarten telden in 1880 ongeveer 2500 titels, een aantal dat in de volgende decennia onder de vleugels van de UB tot tienduizenden uitgroeide. Het Genootschap was het 'geografische loket' van de UB geworden, waarlangs allen die iets op het gebied van geografie, reizen of cartografie aan de UB wilden schenken of legateren dat konden aanbieden. Vele respectabele schenkers - vaak Amsterdammers en/of leden van het Genootschap - verrijkten het Genootschap (en daarmee de UB) met boeken en kaarten, actuele, maar ook oude en zeldzame

Incidenteel bekostigde het KNAG bijzondere acquisities zelf. Zo heeft zich in de jaren rond 1910 een kortstondige hausse in de aanschafactiviteiten van het KNAG voorgedaan. De Collectie Muller - 15.000 oude atlaskaarten - werd aangekocht, evenals diverse zeldzame zeekaarten en atlassen. Vervolgens bleef het aanschafprofiel weer stabieler en bouwden zowel het KNAG als de UB gestaag door aan het gezamelijke bezit aan geografische boeken en tijdschriften en aan de collectie kaarten en atlassen. Na de Tweede Wereldoorlog en het verlies van de koloniŽn - ooit een belangrijke reden van bestaan - veranderde de koers van het KNAG aanmerkelijk en werd ook de zorg voor en uitbouw van de bibliotheek en kaartenverzameling meer en meer aan de UB overgelaten. In 1976 werd de acquisitie door het KNAG officieel beŽindigd. Intussen had de UB die al voor vrijwel 100% overgenomen.

Een scheidslijn tussen het bezit van de UB en dat van het KNAG wordt in de praktijk niet getrokken. Het 125-jarige samenzijn heeft een grote inhoudelijke en fysieke vervlechting van beide tot gevolg gehad. Met het toegenomen gebruik van de collectie werden de lasten van restauratie en conservering steeds zwaarder. Een nieuwe kaartenzaal werd ingericht, met nieuwe opbergfaciliteiten en goede klimatisering, en vele documenten werden beter geconserveerd of gerestaureerd.

In de laatste jaren heeft ook het KNAG weer veel belangstelling voor en betrokkenheid bij de collectie, waardoor zinvolle projecten zoals tentoonstellingen, presentaties en publicaties in vruchtbare coŲperatie van de grond komen. Een aardig voorbeeld van een tentoonstelling die samen met het KNAG en de UvA-Geografen werd opgezet was 'Strijd om de Ruimte in Kaart'.

De oudste zelfstandige kaart van het KNAG is een grote stadsplattegrond van Bologna door Augustino Carazzi. Verder mag nog de aandacht gevestigd worden op de volgende opmerkelijke oude kaarten: China door Joan Blaeu, Zwitserland door Conrad Gyger, Engeland & Wales door Claes Janszoon Visscher en een 'Leo Hollandicus' door Visscher.

Vanzelfsprekend wordt de KNAG collectie niet alleen door zeer oude kaarten en atlassen gekenmerkt. Tezamen met de UB collectie (in engere zin) vornt zij een algemene collectie en worden alle gebieden, tijdvakken en thema's bestreken.

Literatuur:

Schrader, R., Honderd jaar Koninklijk Nederlands Aardrijkskundig Genootschap 1873-1973. Amsterdam : Koninklijk Nederlands Aardrijkskundig Genootschap, 1974.(Geografisch Tijdschrift, Nieuwe reeks ; VIII, 4).

Jan Werner, De kaarten- en atlassencollectie van het Koninklijk Nederlands Aardrijkskundig Genootschap in de Universiteitsbibliotheek Amsterdam. In: NVK publikatiereeks 22 (1997), p. 63-82.(Ook verschenen op Webdoc en in Kartografisch Tijdschrift XXII (1997) 3 p. 21-33).