De Atlas Van Schagen


In 2001 slaagde de UB erin, met financiŽle steun van het Dr. Th. J. Steenbergenfonds, een opmerkelijke atlas aan te kopen met kaarten van een vrij onbekende Amsterdamse kaart- en prenthandelaar en -graveur, Gerard Lucasz. of Gerrit van Schagen. Van Schagens cartografische werk heeft maar een beperkte verspreiding gehad, mogelijk door een vrij kortstondige werkzaamheid op dit terrein.

Van Schagen werd geboren omstreeks 1642 en wordt voor het laatst in leven vermeld in 1690. Van Schagen was geen origineel cartograaf, hij kopieerde veel, zo niet alles, naar voorbeelden van anderen, vooral naar het werk van Nicolaas Visscher en Frederick de Wit. De technische kwaliteit van zijn gravures was echter doorgaans uitstekend, waardoor afdrukken van zijn koperplaten in de 18e eeuw - zij het spaarzaam, in aangepaste vorm en voorzien van nieuwe uitgeversnamen - opnieuw terug te vinden zijn. Van Pieter van der Aa, Covens & Mortier en Reinier en Josua Ottens is bekend dat zij nog koperplaten van Van Schagen afdrukten. Die afdrukken zijn soms moeilijk thuis te brengen, omdat de oorspronkelijke, door Gerard van Schagen verkochte staat zo moeilijk te traceren is. Daarom betekent deze atlas, die voor de helft bestaat uit oorspronkelijke kaarten van zijn hand, mogelijk een belangrijk gedeelte van Van Schagens oeuvre aan foliokaarten, een heel bijzondere aanwinst voor een wetenschappelijke cartografische collectie.

Het gegeven dat ook een voorheen onbekende - en nu nog steeds als unicum beschouwde -grote twaalfbladige wereldkaart van Van Schagen in de collectie aanwezig is, een kopie naar de grote wereldkaart van Frederick de Wit, was een bijkomende reden om ook de atlas te verwerven.

Naast 19 bekendere kaarten van tijdgenoten als Carel Allard, Frederick de Wit, Johannes de Ram, Justus Danckerts, Nicolaas Visscher en Joan Blaeu bevat de atlas 18 foliokaarten van Gerard van Schagen: de wereldkaart, Europa, AziŽ, Afrika, Amerika, Denemarken, Polen, Groot-BrittanniŽ, Frankrijk, Spanje, ItaliŽ, Hongarije, De Nederlanden, Vlaanderen, Brabant, Gelderland, Midden-Oosten en het Heilige Land.

Literatuur:

Jan W. H. Werner, Gerard van Schagen, een kleine Amsterdamse kaartuitgever in de nadagen van de Gouden Eeuw. In: De Nederlandse cartografie van de Gouden Eeuw : geschiedenis, wetenschap, kunst, geografie : conferentie 23 september 2003, Sint-Petersburg / redactie door L. Kildushevskaja, L. Chevalier. - Sint-Petersburg : De Russische Nationale Bilbiotheek ; Het Nederlands Instituut in Sint-Petersburg, 2003. pp. 51-61. Verschenen in het Nederlands en Russisch.