Inventaris van de collectie
S.L. Hartz ca. 1940-ca. 1995

Samuel Louis (Sem) Hartz (1912-1995) was de zoon van de kunstenaar Louis Hartz (1869-1935). Hij studeerde aan de Amsterdamse Rijksacademie van Beeldende Kunsten en trad in 1936 als leerling-graveur in dienst bij Joh. Enschedé en Zonen, een grote drukkerij, lettergieterij en uitgeverij. Voor deze firma zou hij vele bankbiljetten en honderden postzegels graveren, waaronder de permanente koninginnezegels van Juliana. Hartz werd later general artdirector bij Enschedé. Hij is – op een korte onderbreking na – tot aan zijn pensionering in 1977 bij dit Haarlemse bedrijf werkzaam gebleven. Zijn naam is sterk verbonden met die van Jan van Krimpen (1892-1958), een ontwerper die eveneens voor Enschedé werkte en met wie hij bevriend was.

Hartz ontwierp voor Enschedé de tekstletter Emergo (1949; nooit uitgebracht) en een serie kapitalen voor bewegwijzering, de Panture (1973). Voor de Engelse Linotype, een fabrikant van regelzetmachines, tekende hij de zuiniglopende Juliana (1958). Bij de letter Spectrum van Jan van Krimpen ontwierp hij in 1972 een halfvette voor de Engelse Monotype. Als lettertekenaar en -graveur werkte hij ook aan boekomslagen, vignetten en ex-libris.

Verder was Hartz actief als boekverzorger en als auteur van artikelen voor de vakpers. Op een in 1950 verworven kniehevelpers drukte hij onder de naam Tuinwijkpers (lange tijd in samenwerking met Cees van Dijk) uitgaven in kleine oplage. Deze bibliofiele drukjes zijn vaak voorzien van illustraties van Hartz' hand, in koper of in hout gegraveerd.

Na het overlijden van Sem Hartz bleef de collectie in bezit van zijn weduwe, Toet Hartz.

De collectie werd in 2001 uit het bezit van Hartz' weduwe aangekocht door de Vereniging van Vrienden van de Universiteitsbibliotheek van Amsterdam, en aan de Bibliotheek geschonken.

Sem Hartz heeft zelf een deel van zijn archiefmateriaal verkocht (onder meer voor de aanschaf van een bootje), met name aan het Museum Meermanno in Den Haag. Overigens betrof dat niet alleen materiaal van hemzelf maar ook ontwerpen en ander archiefmateriaal van Jan van Krimpen uit zijn bezit. Verder zijn spoedig na Hartz' overlijden een aantal boeken uit zijn bezit verkocht, en geveild bij Bubb Kuyper te Haarlem.

Op de collectie S.L. Hartz worden geen aanvullingen verwacht.

De collectie bevat correspondentie en ander handschriftelijk materiaal (waaronder notities en ontwerpen), productiemateriaal van zijn letterontwerpen, uitgaven en efemeer drukwerk van zijn Tuinwijkpers. Verder is er grafiek en zijn er tekeningen en (portret)foto's.

Een wezenlijk onderdeel vormt de correspondentie betreffende de productie van de drukletters Juliana (Linotype/Walter Tracy) en Spectrum halfvet (Monotype). Belangrijke particuliere correspondenten zijn Maurice Laudy, Gerrit Noordzij, Jan Tschichold en vele relaties in de Angelsaksische typografische wereld, onder wie Ruari McLean, Warren Chappell en Paul Standard.

De collectie S.L. Hartz is nog in bewerking.

Access Restrictions

De collectie is toegankelijk voor onderzoek. Voor raadpleging is een bezoekerspas van de Universiteitsbibliotheek Amsterdam vereist.

User restrictions

Het materiaal in deze collectie wordt uitsluitend ter inzage gegeven. Bij raadpleging is het Reglement voor de gebruikers van de Bibliotheek van de Universiteit van Amsterdam van toepassing. Reproductie en reproductierechtvergoedingen conform de Tarieven en Diensten Universiteit van Amsterdam.

Preferred Citation

Bij verantwoording van het gebruik dient de collectie als geheel, of het afzonderlijke item ten minste eenmaal volledig en zonder afkortingen te worden vermeld. Daarna kan worden volstaan met een verkorte aanduiding.

1. citeren van de collectie: Universiteitsbibliotheek Amsterdam (UvA), collectie S.L. Hartz (UBA42)
2. citeren van de afzonderlijke items: Universiteitsbibliotheek Amsterdam (UvA), signatuur

Request instructions

Materiaal uit deze collectie kan worden aangevraagd bij de balie van de Onderzoekzaal. Vermeld dient te worden: Collectie S.L. Hartz.

In de collectie Jan van Krimpen bevindt zich correspondentie met S.L. Hartz.

Het Museum voor Communicatie in Den Haag beheert onder meer het productiearchief van de door Hartz ontworpen Nederlandse postzegels, van ontwerpen tot stalen plaatjes en proefdrukken. Het Museum Meermanno in Den Haag bezit onder meer ontwerptekeningen van de Juliana, naast een grote collectie uitgaven van de Tuinwijkpers. Verder heeft het Museum Enschedé in Haarlem veel materiaal betreffende Hartz, onder meer van zijn postzegels en van de letter Panture.

Publicaties

1. Mathieu Lommen. 'S.L. Hartz, graficus & typograaf:. Nalatenschap aangekocht door de Vrienden van de UB'. In: Amsteldamsche Bibliotheeck 2001, nr. 3 (september), p. [3].
2. Mathieu Lommen. 'Sem Hartz and the making of Linotype Juliana'. In: Quaerendo 36 (2006), p. 187-198.

Literatuur

1. Chr. de Moor e.a. S.L. Hartz in de grafische wereld. Uitgegeven ter gelegendheid van de tentoonstelling van zijn werk in het Museum van het Boek. 's-Gravenhage, 1969.
2. Mathieu Lommen. Letterontwerpers. Gesprekken met Dick Dooijes, Sem Hartz, Chris Brand, Bram de Does, Gerard Unger. Haarlem, 1987.
3. Sem Hartz. Essays / [samengest. en bew. door Mathieu Lommen]. Aartswoud etc., 1992.
4. Flip Mayer. 'Sem Hartz (28 January 1912 to 25 October 1995)'. In: Quaerendo 27 (1997), p. 165-169.
5. Antiquariaat van Otterloo. S.L. Hartz. A. Boeken uit de bibliotheek van S.L. Hartz. B. Boeken door hem gedrukt, verzorgd en boeken over hem. Doorn, 1998. (Catalogus; 4).
6. Jan Middendorp. Dutch type. Rotterdam, 2004.

Subjects

• Hartz, Samuel Louis (1912-1995)
• Graphic design
• Typography
• Stamps
• Illustrations
• Copperplates
• Type designers
• Typefaces
• Private presses

Personal names

• Chappell, Warren
• Dijk, Cees van (1925-)
• Hartz, Samuel Louis
• Krimpen, Jan van
• Laudy, Maurice
• McLean, Ruari (1917-)
• Noordzij, Gerrit
• Standard, Paul
• Tracy, Walter
• Tschichold, Jan

Coporate names

• Joh. Enschedé en Zonen - Haarlem
• Linotype and Machinery Ltd - London
• The Monotype Corporation Ltd. - Salfords, Redhill
• Tuinwijkpers

Genre/form

• Manuscripts (form)
• Letters (form)
• Books
• Ephemeral material

Geographical names

• Haarlem

Dutch Basic Classification Codes

• 06.22 design of the printed book
• 21.93 calligraphy