BC Home / Collecties / Collectie van het Koninklijk Nederlands Aardrijkskundig Genootschap (KNAG)

Inventaris van de collectie van het Koninklijk Nederlands Aardrijkskundig Genootschap (KNAG) ca. 1550-heden

Gebruik dit adres om naar deze collectie te linken: http://dpc.uba.uva.nl/inventarissen/ubainv56

Inhoud en samenstelling

De collectie beslaat in principe het gehele terrein van de geografie en de cartografie. Zij bestaat uit tienduizenden boeken en tijdschriften. Daarnaast is er een grote collectie kaarten en atlassen, die geïntegreerd is met de grote collectie kaarten en atlassen in de Bijzondere Collecties. Ook bevat de verzameling enige handschriften en foto's.

Chronologisch strekken de bibliotheek en kaartenverzameling zich uit over de periode vanaf circa 1550 tot heden. Enkele vroege Orteliusatlassen behoren tot het bruikleen en een aantal grote zeventiende-eeuwse atlassen, waarnaast ook de negentiende eeuw, de periode van het ontstaan van het KNAG, goed vertegenwoordigd is. Een parallel patroon is te ontdekken in de collectie losse kaarten.

Regionaal liggen er accenten op Nederland en de voormalige overzeese gebiedsdelen in 'de Oost en de West', maar in principe is de regionale spreiding breed en algemeen. Naast de zeventiende- en achttiende-eeuwse topografie beginnen in de negentiende eeuw de grote topografische kaartreeksen, zowel van Nederland (Topografische en Militaire Kaart) als van voormalig Nederlands Oost-Indi├ź. Van de laatste zijn bijvoorbeeld de residentiekaarten beroemd om hun kwaliteit en originaliteit.

De thematische scope is breed en alle stromingen in de geografiebeoefening zijn vertegenwoordigd. Waterstaat (waterschapskaarten, rivierkaarten) is een oud en belangrijk thema evenals militaire cartografie, zoals belegeringskaarten en kaarten van veldslagen. Kaarten ten behoeve van het onderwijs (wandkaarten op stokken) zijn in groten getale aanwezig. Administratieve, economische, geologische kaarten getuigen van de opkomende thematische cartografie in de negentiende eeuw.

De bibliotheek bevat een grote hoeveelheid klassieke geografische werken, waaronder veel ontdekkingsgeschiedenis en koloniale geografie. Vooral sterk vertegenwoordigd is de negentiende en de vroege twintigste eeuw, de actieve periode van het genootschap bij uitstek wat de koloniale geografie betreft. Ook werken die getuigen van de nieuwe opleving van geografie als wetenschap in de negentiende eeuw, in Duitsland, Frankrijk, Engeland en ook Nederland, zijn in de bibliotheek rijk vertegenwoordigd. Meestal zijn ze aan het genootschap geschonken door zusterorganisaties of de auteurs zelf.

De collectie bevat een aantal deelverzamelingen, waaronder een collectie kaarten van de firma Fred. Muller & Co., bestaande uit 10.000 atlaskaarten uit circa 1570-1850, de collectie zeekaarten van het Bureau Hydrografie, merendeels daterend uit de negentiende eeuw, en boeken uit de 'koloniale boekerij' van J.K.W. Quarles van Ufford (1818-1902).

De collectie is van grote betekenis voor wetenschappelijk onderzoek en heeft, met name wat betreft de oudere componenten ervan, ook een aanzienlijke cultuurhistorische waarde. De kaartencollectie bevat vele hoogtepunten in de ontwikkeling van de Nederlandse en Europese cartografie en geografie vanaf de zestiende eeuw. Daarnaast biedt de collectie een zeer volledig inzicht in de ontwikkelingen van de Nederlandse cartografie in de negentiende en twintigste eeuw.

Van meet af aan is gewerkt aan de ontsluiting van de collectie. De door I. Dornseiffen samengestelde Catalogus der Boeken en Kaarten van het Aardrijkskundig Genootschap op 1 juli 1878 werd tot 1882 aangevuld. In de loop van de twintigste eeuw werd de gehele kaartencollectie van de Bijzondere Collecties ontsloten middels een systematisch geordend kaartsysteem. De collectie van het KNAG is volledig in dit systeem opgenomen.

De boeken en atlassen van het KNAG zijn daarnaast ontsloten via de catalogus van de Universiteit van Amsterdam. Aan de ontsluiting van de kaarten in diezelfde catalogus wordt momenteel gewerkt. De herkomst van de stukken wordt hierbij wel vastgelegd, maar is nog niet zichtbaar voor het publiek.

De volgende deelcollecties van het KNAG zijn tevens afzonderlijk beschreven:

  1. Collectie kaarten van de firma Fred. Muller & Co., ca. 1570-ca. 1850 (ca. 10.000 items)
  2. Collectie zeekaarten van het Bureau Hydrografie, ca. 1750-heden (ca. 5000 items)

Een selectie van belangrijke en opmerkelijke kaarten uit de collectie van het KNAG is gedigitaliseerd en beschikbaar via de beeldbank Kaarten & Atlassen van de Bijzondere Collecties. Ook zijn enkele kaartbladen van Suriname en Guyana raadpleegbaar via de beeldbank Suriname 1599-1975.

Top