Inventaris van de collectie
Bram de Does 1989-1999

Bram de Does (1934-) is de zoon van een Amsterdamse buurtdrukker. Na de vijfjarige hbs-b volgde hij de patroonsopleiding Uto aan de Amsterdamse Grafische School. In 1958 trad hij in dienst bij de grafische onderneming Joh. Enschedé en Zonen in Haarlem. Daar werkte ook zijn grote voorbeeld Jan van Krimpen. Tot een ontmoeting tussen beide ontwerpers kwam het evenwel niet, want Van Krimpen overleed in oktober van dat jaar. Wel werkte De Does bij Enschedé samen met de kopergraveur Sem Hartz, die ook letters tekende en ontwierp. Op een korte onderbreking na – De Does was begin jaren zestig enkele maanden in dienst bij uitgeverij Querido – zou hij tot zijn pensionering aan de Haarlemse onderneming verbonden blijven.

Enschedé, opgericht in 1703, was gespecialiseerd in geldswaardig papier. Daarnaast werden er boeken gedrukt en uitgegeven, die deels werden ontworpen door de afdeling 'Typografische verzorging', waar De Does kwam te werken. Verschillende door hem ontworpen uitgaven zijn bekroond bij de jaarlijkse uitverkiezing van de best verzorgde boeken.

In 1978 kreeg De Does van Enschedé de opdracht een nieuwe letter voor fotografisch zetten te maken. Deze tekstletter tekende hij met drie verschillende stok- en staartlengtes; als Trinité zou ze in 1982 beschikbaar komen. Zijn tweede letter, de Lexicon (1992), verscheen in het digitale tijdperk, en werd door De Does en letteruitgeverij The Enschedé Font Foundry voor eigen risico ontworpen en geproduceerd. De Lexicon werd voor het eerst toegepast in 1992, door grafisch ontwerper Bern. C. van Bercum in Van Dale's Groot woordenboek der Nederlandse taal. Sinds 1995 is de Lexicon voor algemeen gebruik beschikbaar. De meest prominente toepassing is zeker in NRC Handelsblad (sinds 2001). Trinité en Lexicon zijn ook populair in de (literaire) boekenwereld.

Naast zijn ontwerpwerk ging De Does in de jaren zeventig als biologisch-dynamisch tuinbouwer werken, een activiteit die hij later als hobby zou bedrijven. Tevens had hij sinds 1961 een private press, de Spectatorpers, die met name in de jaren tachtig en negentig actief was.

Dit deel van het productiemateriaal van de Lexicon bevond zich in privébezit van Bram de Does. Een alfabetsteen van Jan van Krimpen, die ook deel uitmaakt van deze collectie, kreeg De Does ooit ten geschenke van H. Clewits, Van Krimpens assistent bij Enschedé.

Het materiaal werd door de Universiteitsbibliotheek aangekocht van Bram de Does in maart 1999, met steun van de Vereniging van Vrienden van de Universiteitsbibliotheek van Amsterdam.

Op deze collectie worden aanvullingen van Bram de Does verwacht, waaronder archivalia en boektypografie.

Kern van deze collectie vormen de 38 bladen (25 × 37 cm) met werktekeningen van de Lexicon in zwarte inkt met commentaar in blauw voor Peter Matthias Noordzij van The Enschedé Font Foundry (producent en uitgever). Verder is er de eerste ruwe tekening in viltstift uit 1989, met onderaan opgeplakt fotografische verkleiningen om het ontwerp in een klein corps te kunnen beoordelen. Tot de overige documentatie behoren onder meer de contourprints voor de digitale productie. Verder is er een niet gebruikte werktekening voor de Trinité uit maart 1979 (26 × 36 cm).

Op verzoek van de collectiebeheerder schreef De Does, als begeleidende documentatie, 'De ontwikkeling van de Lexicon' (maart 1999, 24 bl.). Dit handschrift is in de collectie opgenomen.

Tenslotte is er, uit het bezit van De Does, de naar ontwerp van Jan van Krimpen door J.M. Veldheer gehakte alfabetsteen.

De letterontwerpen van Bram de Does worden internationaal geprezen en toegepast, en maken hem tot een van de belangrijke twintigste-eeuwse Nederlandse ontwerpers. Deze ontwerpen hebben vanwege hun verfijning en perfectie onder ontwerpers en bibliofielen zelfs een cultstatus bereikt. Trinité en Lexicon zijn onontkoombaar: ze worden toegepast in boeken, tijdschriften en kranten, en op affiches en productverpakkingen, van melk tot koekjes.

Dat de Lexicon met inkt werd getekend, is bijzonder voor het digitale tijdperk; mede daarom zijn de tekeningen designiconen. Voor onderzoek naar de ontstaansgeschiedenis van de Lexicon zullen met name de ruwe tekening en de contourprints interessant zijn naast het al genoemde handschrift 'De ontwikkeling van de Lexicon'.

De collectie Bram de Does is nog in bewerking.

Access Restrictions

De collectie is toegankelijk voor onderzoek. Voor raadpleging is een bezoekerspas van de Universiteitsbibliotheek Amsterdam vereist.

User restrictions

Het materiaal in deze collectie wordt uitsluitend ter inzage gegeven. Bij raadpleging is het Reglement voor de gebruikers van de Bibliotheek van de Universiteit van Amsterdam van toepassing. Reproductie en reproductierechtvergoedingen conform de Tarieven en Diensten Universiteit van Amsterdam.

Preferred Citation

Bij verantwoording van het gebruik dient de collectie als geheel, of het afzonderlijke item ten minste eenmaal volledig en zonder afkortingen te worden vermeld. Daarna kan worden volstaan met een verkorte aanduiding:

1. collectie: Universiteitsbibliotheek Amsterdam (UvA), collectie Bram de Does (UBA57)
2. afzonderlijke items: Universiteitsbibliotheek Amsterdam (UvA), signatuur

Request instructions

De collectie kan worden aangevraagd bij de balie van de Onderzoekzaal. Vermeld dient te worden: Collectie Bram de Does.

De Bijzondere Collecties bezitten in de collectie letterproeven materiaal door Bram de Does ontworpen, en in de collectie bibliofilie een aantal uitgaven van zijn private press, de Spectatorpers.

Uit het bezit van de Engelse letterontwerper Walter Tracy (1914-1995) komen stelproeven van de Trinité uit 1981 met zijn kladaantekeningen. Tracy was door Enschedé benaderd commentaar te geven op deze proeven.

Verder zijn er in de Bijzondere Collecties tal van werktekeningen voor drukletters in de archieven Letterproductie Tetterode en Jan van Krimpen. In de Collectie S.L. Hartz bevindt zich onder meer de documentatie over het ontstaan van de drukletter Juliana.

Het Museum Enschedé in Haarlem beheert de definitieve werktekeningen voor de drukletter Trinité (1982).

Publicaties

1. Mathieu Lommen, Bram de Does. Catalogus bij de tentoonstelling van zijn letterontwerpen, grafische ontwerpen en ornamentiek. Amsterdam, 1999. (Catalogus bij de tentoonstelling van zijn grafisch werk in de Universiteitsbibliotheek Amsterdam, 16 juli t/m 26 augustus 1999.)
2. Max Caflisch. Schriftanalysen. Untersuchungen zur Geschichte typographischer Schriften. St. Gallen, 2003.
3. Bram de Does. Letterontwerper en typograaf = typographer and type designer / red./ed. by Mathieu Lommen; [tekst: Mathieu Lommen e.a.; bijdragen: Bram de Does e.a.]. Amsterdam, 2003.
4. Jan Middendorp. Dutch type. Rotterdam, 2004.

Literatuur

1. Bram de Does. Romanée en Trinité. Historisch origineel en systematisch slordig. Amsterdam etc., 1991.
2. Lexicon / [The Enschedé Font Foundry]. Amsterdam, 1997. (Letterproef.)
3. Mathieu Lommen. Letterontwerpers. Gesprekken met Dick Dooijes, Sem Hartz, Chris Brand, Bram de Does, Gerard Unger; met een voorw. van John Dreyfus. Haarlem, 1987.

Subjects

• Graphic design
• Type designers
• Letters
• Typography

Personal names

• Does, Bram de
• Krimpen, Jan van
• Veldheer, J.M.

Corporate names

• Joh. Enschedé en Zonen - Haarlem
• Enschedé Font Foundry, The - Hurwenen

Genre/form

• Manuscripts (form)

Geographic names

• Netherlands
• Amsterdam (city)
• Haarlem (city)

Dutch Basic Classification Codes

• 06.22 design of printed book
• 21.93 calligraphy